Thứ Năm, 4 tháng 4, 2013

Từ điển Hán Việt 3

Bộ 004 丿

丿
phiệt, triệt (1n)
  • 1 : Ta gọi là cái phẩy, là một nét phẩy của chữ.

乀 phật (1n)
  • 1 : Ta gọi là cái mác, là một nét mác của chữ.

乂 nghệ (2n)
  • 1 : Trị, cai trị được dân yên gọi là nghệ.
  • 2 : Tài giỏi. Như tuấn nghệ tại quan 俊乂在官 người hiền tài làm quan.

乃 nãi, ái (2n)
  • 1 : Bèn, tiếng nói nối câu trên.
  • 2 : Tiếng gọi mày tao. Như nãi huynh 乃兄 anh mày, nãi đệ 乃第 em mày.
  • 3 : Một âm là ái, ai ái lối hát chèo đò. Có chỗ viết là 廼, cũng một nghĩa như chữ 乃.

久 cửu (3n)
  • 1 : Lâu, nói thì giờ đã lâu. Như cửu mộ 久慕 mến đã lâu, cửu ngưỡng 久仰 kính đã lâu.
  • 2 : Ðợi. Như quả quân dĩ vi minh chủ chi cố thị dĩ cửu tử 寡君以為盟主之故是以久子 tôi vì làm người chủ thể nên phải chờ đợi anh.

乆 cửu (3n)
  • 1 : Xem chữ cửu 久

之 chi (3n)
  • 1 : Chưng, dùng về lời nói liền nối nhau. Như đại học chi đạo 大學之道 chưng đạo đại học.
  • 2 : Ði. Như Ðằng Văn-Công tương chi Sở 滕文公將之楚 Ðằng Văn-Công sắp đi sang nước Sở.
  • 3 : Ðến. Như chi tử mỹ tha 之死靡他 đến chết chẳng tới ai.
  • 4 : Ðấy, là tiếng dùng thay một danh từ nào. Như Thang sử nhân vấn chi 湯使人問之 vua Thang khiến người hỏi đấy (hỏi ai ? tức là hỏi Cát Bá, chữ chi đây là thay hai chữ Cát Bá).
  • 5 : Ấy. Như chi tử vu quy 之子于歸 người ấy về nhà chồng.

乍 sạ (5n)
  • 1 : Chợt, thốt nhiên xảy ra gọi là sạ 乍. Như kim nhân sạ kiến nhụ tử 今人乍見孺子 nay người chợt thấy đứa bé.

乎 hồ, hô (5n)
  • 1 : Vậy, ôi, ư, rư ! Nhời nói có ý nghi hoặc. Như quân tử giả hồ 君子者乎 quân tử ấy ư  ?
  • 2 : Tiếng gọi. Như Sâm hồ 參乎, người Sâm kia ơi !
  • 3 : Nhời nói tán thán. Như nguy nguy hồ 巍巍乎 cao vòi vọi vậy ôi !, tất dã chánh danh hồ ! 必也正名乎 ắt vậy phải chánh cái danh vậy ôi !
  • 4 : Chưng. Như sở cầu hồ tử 所求乎子 cầu chưng đạo làm con.
  • 5 : Một âm là hô. Nhời xót thương. Như ô hô 於乎. Cùng nghĩa với chữ hô 呼.

乏 phạp (5n)
  • 1 : Thiếu, không có đủ.
  • 2 : Mỏi mệt, chủ từ khách không tiếp gọi là đạo phạp 道乏 mệt lắm xin thứ cho.

乖 quai (8n)
  • 1 : Trái, ngược, không hòa với nhau gọi là quai 乖. Như quai lệ 乖戾 ngang trái.
  • 2 : Láu lỉnh. Như quai sảo 乖巧 khéo léo, quai giác 乖覺 sáng bợm, v.v.

乘 thừa, thặng (10n)
  • 1 : Cưỡi, đóng. Như đóng xe vào ngựa gọi là thừa mã 乘馬. nói rộng ra thì phàm cái gì nó ở dưới nó chở mình, đều gọi là thừa. Như thừa chu 乘舟 đi thuyền, thừa phù 乘稃 đi bè, v.v.
  • 2 : Nhân vì. Như thừa hứng nhi lai 乘興而來 nhân hứng mà lại.
  • 3 : Tính nhân. Như nhân ba ba là chín gọi là thừa.
  • 4 : Bực, Phật học chia bực cao bực thấp. Như tiểu thừa 小乘 bực tu chỉ tự độ được mình, cũng như cỗ xe nhỏ chỉ chở được mình, đại thừa 大乘 bực tu đã tự độ mình lại độ cho người. Như cỗ xe lớn chở được nhiều người, v.v. Nhà Ðường bàn thơ, người nào ý tứ cao kỳ, gọi là thượng thừa 上乘 cũng bắt chước nghĩa ấy.
  • 5 : Một âm là thặng. Cỗ xe, xe bốn ngựa kéo gọi là một thặng. Ðời xưa đánh nhau bằng xe, tính thuế ruộng ra lính, cho nên tính số thuế ruộng cũng gọi là thặng. Như thiên thặng chi quốc 千乘之國 nước có số nghìn cỗ xe, bách thặng chi gia 百乘之家 nhà có trăm cỗ xe.
  • 6 : Bốn. Như sách Mạnh tử nói phát thặng thỉ nhi hậu phản 發乘矢而後反 bắn bốn tên rồi sau trở lại.
  • 7 : Sách vở, những sách ghi chép mọi việc gọi là thặng. Như Tấn chi thặng 晉之乘 sách chép việc nước Tấn, gia phả cũng gọi là gia thặng 家乘, v.v.
  • Không có nhận xét nào:

    Đăng nhận xét