十 thập (2n) shí
- 1 : Mười.
- 2 : Ðủ hết. Như 'thập thành shí chéng十成, thập toàn shí quán十全 vẹn đủ cả mười, ý nói được đầy đủ cả.
- 1 : Nghìn, mười trăm là một nghìn.
- 2 : Rất mực. Như thiên nan qiān nán千難(千难) khó rất mực.
- 1 : Hai mươi. Ta quen đọc là chữ chấp.
- 1 : Ba mươi.
- 1 : Thưng, mười lẻ là một thưng.
- 2 : Lên. Như thăng đường shēng táng升堂 lên thềm.
- 3 : Thăng. Làm quan được hơn lên một bực gọi là thăng.
- 1 : Chi ngọ, chi thứ bảy trong 12 chi. Từ 11 giờ sáng đến 1 giờ chiều là giờ ngọ.
- 2 : Giữa trưa, gần trưa gọi là thượng ngọ shàng wǔ上午, quá trưa gọi là hạ ngọ xià wǔ下午.
- 3 : Giao. Như bàng ngọ bàng wǔ傍午 bày đặt ngổn ngang.
- 4 : Lịch cũ tính sao đẩu đến tháng năm thì chỉ về ngọ, nên tháng năm gọi là ngọ nguyệt wǔ yuè午月, mồng năm tháng năm là tết đoan ngọ duānwǔ端午. Ta thường quen gọi là tết đoan ngũ vì thế.
- 1 : Nửa. Vật chia đôi mỗi bên một nửa gọi là bán.
- 1 : Bốn mươi.
- 1 : Tên gọi tóm các thứ cỏ.
- 1 : Chữ này trong kinh truyện không có, chỉ trong kinh nhà Phật có thôi. Nhà Phật fó佛 nói rằng khi Phật giáng sinh trước ngực có hiện ra hình chữ 卐 người sau mới biết chữ ấy. Trong bộ Hoa Nghiêm huà yán華嚴(华严)Âm Nghĩa nói rằng : chữ 卐 nguyên không có, đến niên hiệu Tràng Thọ thứ hai đời nhà Chu zhōu周 mới chế ra và âm là vạn, nghĩa là muôn đức tốt lành đều họp cả ở đấy. Lại chữ 卐, nguyên tiếng Phạm là Srivatsalaksana. Các ngài Cưu Ma La Thập jiū mó luó shí 鳩摩羅什(鸠摩罗什)(344-413), Huyền Trang xuán zhuǎng玄奘 (600-664) dịch là đức Dé德, ngài Bồ Ðề Lưu Chi pú tí liú zhī菩提流支 dịch là vạn wàn萬. Ở bên Ấn Ðộ yìn dù印度 thì tương truyền là cái tướng cát tường, dịch là đức là nói về công đức, dịch là vạn là nói về công đức đầy đủ. Song nguyên 卐 là hình tướng chứ không phải chữ, cho nên dịch là cát-tường hải-vân-tướng mà theo hình xoay về bên hữu là phải hơn. Vì xem như nhiễu Phật thì nhiễu về bên hữu, hào quang của Phật ở khoảng lông mày phóng ra cũng xoay về bên hữu, thì biết xoay về bên hữu mới là tướng cát tường, có chỗ làm xoay về bên tả 卍 là lầm.
- 1 : Thấp.
- 2 : Hèn.
- 3 : Tiếng nói nhún nhường với người trên. Như ti nhân bēi rén卑人 người hèn mọn này, ti chức bēi zhí卑職 (卑职)chức hèn mọn này.
- 1 : Quân lính. Như binh tốt bīngzú兵卒 binh lính, tẩu tốt zǒuzú走卒 lính hầu.
- 2 : Một âm là tuất. Trọn. Như tuất sự zúshì卒事 trọn việc, tuất nghiệp zúyè卒業(卒业)trọn nghiệp.
- 3 : Nhời trợ từ, nghĩa là trót lọt, là rút cục. Như tuất năng thành sự 卒能成事 rút cục hay nên việc.
- 4 : Quan đại phu chết gọi là tuất, thọ khảo cũng gọi là tuất. Bây giờ thông dụng như chữ tử 死. Như sinh tuất 生卒 sống chết.
- 5 : Lại một âm nữa là thốt. Chợt, vội vàng. Như thốt nhiên 卒然, thảng thốt 倉卒, 仓卒 cāngzú v.v.
- 1 : Cao chót. Như trác thức zhuōshí卓識 卓识)kiến thức cao hơn người, trác tuyệt zhuōjué卓絕(卓绝)tài trí tuyệt trần.
- 2 : Ðứng vững. Như trác nhiên 卓然.
- 3 : Cái đẳng.
- 1 : Hòa hợp. Như đồng tâm hiệp lực tóngxīnxiélì同心協力, hiệp thương xiéshāng協商 cùng bàn để định lấy một phép nhất định.
- 2 : Có ý nghĩa là giúp đỡ. Như lương thực của tỉnh khác đem đến giúp tỉnh mình gọi là hiệp hướng xiéxiǎng協餉(协饷), giúp người chủ sự chi mọi việc gọi là hiệp lý 協理, v.v.
- 1 : Phương nam.
- 2 : Tên bài nhạc. Như chu nam zhōunán周南, triệu nam Zhàonán召南 tên bài hát nhạc trong kinh Thi.
- 1 : Rộng.
- 2 : Thông suốt. Như uyên bác yuānbó淵博(渊博)nghe thấy nhiều lắm.
- 3 : Ðánh bạc.
- 4 : Lấy. Như dĩ bác nhất tiếu yǐbóyīxiào以博一笑 để lấy một tiếng cười.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét