Thứ Hai, 8 tháng 4, 2013

Từ điển Hán Việt Bộ 30口kǒu 7n

君 quân (7n)
  • 1 : Vua, người làm chủ cả một nước.
  • 2 : Nghiêm quân 嚴君 cha, cha là chủ cả một nhà, cho nên lại gọi là phủ quân 府君.
  • 3 : Thiên quân 天君 tâm người. Như thiên quân thái nhiên 天君泰然 trong tâm yên vui tự nhiên.
  • 4 : Tiểu quân 小君 vợ các vua chư hầu đời xưa. Vì thế bây giờ người ta cũng gọi vợ là tế quân 細君. Sắc hiệu phong cho đàn bà xưa cũng gọi là quân. Như mình gọi mẹ là thái quân 太君, cũng như danh hiệu Thái phu quân 太夫君 vậy.
  • 5 : Anh, bạn bè tôn nhau cũng gọi là quân. Như Nguyễn quân 阮君 anh họ Nguyễn, Lê quân 黎君 anh họ Lê, v.v.
吝 lận (7n)
  • 1 : Tiếc (sẻn). Tiếc không cho người là lận. Như khan lận 慳吝 keo cú, lận sắc 吝嗇 cò kè. Bỉ lận 鄙吝, v.v.
  • 2 : Hối lận 悔吝 nhời bói toán, cũng như hối hận vậy. Tục viết là 恡.
吞 thôn (7n)
  • 1 : Nuốt, ăn không nhai cứ nuốt ngay xuống gọi là thôn.
  • 2 : Diệt mất. Ðánh lấy đất nước người ta thu làm đất nước mình gọi là tính thôn 并吞. Cũng viết là 併吞.
吟 ngâm (7n)
  • 1 : Ngâm. Ðọc thơ đọc phú kéo giọng dài ra gọi là ngâm. Như ngâm nga 吟哦, ngâm vịnh 吟詠, v.v. Người ốm đau rên rỉ gọi là thân ngâm 呻吟.
吠 phệ (7n)
  • 1 : Chó cắn.
否 phủ, bĩ (7n)
  • 1 : Không. Như thường kì chỉ phủ 嘗其旨否 nếm xem ngon không ?
  • 2 : Một âm là bĩ. Ác. Như tang bĩ 臧否 thiện ác.
  • 3 : Bĩ tắc, tên một quẻ trong kinh Dịch. Vận tốt gọi là thái 泰, vận xấu gọi là bĩ 否.
吩 phân (7n)
  • 1 : Phân phó 吩咐 dặn bảo. Tiếng người trên dặn bảo kẻ dưới.
吪 ngoa (7n)
  • 1 : Ðộng đậy.
  • 2 : Hóa. Như Chu-công đông chinh tứ quốc thị ngoa 周公東征四國是吪 ông Chu-công đi đánh bên đông, bốn nước đều cảm hóa.
含 hàm (7n)
  • 1 : Ngậm, ngậm ở trong mồm không nhả không nuốt là hàm.
  • 2 : Dung được, nhẫn được. Như hàm súc 含蓄, hàm dong 含容 nghĩa là bao dong nhịn nhục được, không vội giận vội cười.
  • 3 : Lễ ngày xưa người chết thì bỏ gạo và của quý vào mồm gọi là hàm. Ta thường gọi là đồ vặn hàm.
吭 hàng, hạng (7n)
  • 1 : Cổ họng. Như dẫn hàng tràng minh 引吭長鳴 gân cổ kêu dài. Cũng đọc là hạng.
吮 duyện (7n)
  • 1 : Mút. Như duyện nhũ 吮乳 mút sữa.
吱 chi (7n)
  • 1 : Chi chi 吱吱 tiếng kêu.
  • 2 : Tất chi 嗶吱 đồ dệt bằng lông.
吴 ngô (7n)
  • 1 : Tục dùng như chữ ngô 呉.
吵 sảo (7n)
  • 1 : Sảo náo 吵閙 nói rầm rĩ.
吶 nột, niệt (7n)
  • 1 : Nột nột 吶吶 ấp úng (trì trọng). Nói năng cẩn thận, nghĩ ngợi kỹ lưỡng rồi mới nói.
  • 2 : Reo hò cho thêm oai thanh gọi là nột hám 吶喊. Cũng đọc là chữ niệt.
吸 hấp (7n)
  • 1 : Hút hơi vào, đối lại với chữ hô 呼.
吹 xuy, xúy (7n)
  • 1 : Thổi. Như xuy tiêu 吹簫 thổi tiêu, xuy địch 吹笛 thổi sáo, v.v.
  • 2 : Một âm là xúy. Cổ xúy 鼓吹, nạo xúy 鐃吹đều là tên khúc nhạc đời xưa cả.
吻 vẫn (7n)
  • 1 : Mép.
  • 2 : Khẩu vẫn 口吻 giọng nói.
  • 3 : Vẫn hợp 吻合 giống in. Sự vật gì giống in như nhau gọi là vẫn hợp.
吼 hống (7n)
  • 1 : Rống. Tiếng kêu các loài thú mạnh kêu.
吽 hồng (7n)
  • 1 : Tiếng thần chú trong tiếng Phạn.
吾 ngô (7n)
  • 1 : Ta, tới mình mà nói gọi là ngô. Nhân người mà nói gọi là ngã 我. Như ngã thiện dưỡng ngô hạo nhiên chi khí 我善養吾浩然之氣 ta khéo nuôi cái khí hạo nhiên của ta.
  • 2 : Chống giữ, phép quan nhà Hán có chức chấp kim ngô 執金吾 ý là cầm cái đồ binh để chống giữ việc phi thường.
吿 cáo, cốc (7n)
  • 1 : Bảo, bảo người trên gọi là cáo.
  • 2 : Cáo. Như cáo lão 吿 cáo rằng già yếu phải nghỉ, cáo bệnh 吿 cáo ốm, v.v.
  • 3 : Một âm là cốc. Trình. Như xuất cốc phản diện 出吿反面 nghĩa là con thờ cha mẹ đi ra thì xin phép, về thì trình mặt vậy.
呀 nha (7n)
  • 1 : Nhời trợ từ. Như hài nhi nha 孩兒呀 con ạ !
呂 lữ, lã (7n)
  • 1 : Luật lữ 侓呂 tiếng điệu hát, xem chữ luật 侓.
  • 2 : Họ Lữ, ta quen đọc là Lã.
呃 ách (7n)
  • 1 : Nấc. Ách nghịch 呃逆 chứng nấc. Nguyên viết là 呝.
呆 ngốc (7n)
  • 1 : Ngây dại.
呈 trình (7n)
  • 1 : Bảo. Tỏ ra.
  • 2 : Trình. Kẻ dưới nói cho người trên biết gọi là trình. Tờ kêu với quan trên cũng gọi là trình.
呉 ngô (7n)
  • 1 : Nước Ngô, họ Ngô, đất Ngô.
  • 2 : Rầm rĩ.
呌 khiêu (7n)
  • 1 : Tục dùng như chữ khiếu 叫.
呎 xích (7n)
  • 1 : Cũng như chữ xích 尺 thước đo của nước Anh-cát-lợi, tức là 9 tấc 5 phân 2 ly tây. Ta gọi là một mã.
  • 1 : Khắp. Như chu đáo 周到, chu chí 周至 nghĩa là trọn vẹn trước sau, không sai suyễn tí gì.
  • 2 : Vòng, khắp một vòng tròn gọi là chu 周.
  • 3 : Chu cấp. Như quân tử chu cấp bất kế phú 君子周給不繼富 người quân tử chu cấp cho kẻ túng thiếu chẳng thêm giầu cho kẻ giầu có.
  • 4 : Nhà Chu, vua Vũ Vương 禹王 đánh giết vua Trụ 紂 nhà Thương 商, lên làm vua gọi là nhà Chu 周 (1066-771 trước Tây lịch). Về đời Nam Bắc triều 南北朝, Vũ Văn Giác 宇文覺 nổi lên gọi là Bắc Chu 北周 (557-581). Về đời Ngũ đại Quách Uy 郭威 lên làm vua cũng gọi là Hậu Chu 後周 (951-960).

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét