Thứ Hai, 8 tháng 4, 2013

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 20n

壤 nhưỡng (20n)
  • 1 : Ðất mềm.
  • 2 : Quả đất. Như thiên nhưỡng 天壤 trời đất.
  • 3 : Giàu có đầy đủ, cùng nghĩa như chữ nhưỡng 穰.
  • 4 : Bị hại.
壩 bá (24n)
  • 1 : Máng nước, chặn ngang sông cho nước chảy thăng bằng thong thả để hai bên bờ sông hưởng lấy cái lợi tưới rót không bị đại hạn không bị ngập lụt gọi là bá.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 18n - 19n


壘 lũy, luật (18n)
  • 1 : Bờ lũy, tức là tường chắn trong dinh quân.
  • 2 : Một âm là luật. Uất Luật 鬱壘 tên một vị thần cổ. Ðời thượng cổ có hai anh em là Thần Ðồ 神荼, Uất Luật 鬱壘 kiểm soát loài quỉ làm càn, bắt cho hổ thịt, vì thế đời cho là vị thần trừ sự không lành, bây giờ hay thờ làm thần coi cửa, môn thần 門神.
壙 khoáng (18n)
  • 1 : Cái huyệt, đào huyệt chôn người chết gọi là khai khoáng 開壙.
  • 2 : Ðồng áng.
壚 lư (19n)
  • 1 : Ðất thó đen.
  • 2 : Ðương lư 當壚 người bán rượu. Ðắp đất để cái vò cho vững gọi là lư.
壜 đàm (19n)
  • 1 : Cái vò rượu.
壞 hoại (19n)
  • 1 : Hủy nát.
  • 2 : Thua.
  • 3 : Phá hoại.
壟 lũng (19n)
  • 1 : Cái mả.
  • 2 : Cái gò.
  • 3 : Lũng đoạn 壟斷 kẻ tài mưu lợi. Choán nơi tiện lợi của người mà lõng hết lời vào mình.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 17n

壎 huân (17n)
  • 1 : Cái huân, một thứ âm nhạc nặn bằng đất nung đỏ, dưới phẳng trên nhọn, trên chỏm một lỗ, đằng trước hai lỗ, đằng sau ba lỗ, thổi vào thì kêu, vì thế anh em hòa thuận gọi là huân trì 壎箎.
壑 hác (17n)
  • 1 : Hang hốc, chỗ rừng núi hiểm hóc gọi là hác. Như lâm hác 林壑 xó rừng, nham hác 巖壑 hỏm núi, v.v. Chỗ chứa nước cũng gọi là hác. Như sông bể gọi là đại hác 大壑.
  • 2 : Cái ngòi, cái ao.
壓 áp (17n)
  • 1 : Ðè ép.
  • 2 : Ðè nén.
  • 3 : Bức bách đến bên.
壔 đảo (17n)
  • 1 : Cái thành nhỏ.
  • 2 : Phép học tính về phần cột tròn cắt ra gọi là viên đảo 圓壔, phật cột nhiều cạnh gọi là giác đảo 角壔.
壕 hào (17n)
  • 1 : Cái hào.
壖 nhuyên (17n)
  • 1 : Ðất ven bể.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 16n

墻 tường (16n)
  • 1 : Tục dùng như chữ tường 牆.
墼 kích (16n)
  • 1 : Thổ kích 土墼 ngói mộc.
墾 khẩn (16n)
  • 1 : Khai khẩn, dùng sức vỡ các ruộng hoang ra mà cầy cấy gọi là khẩn.
壁 bích (16n)
  • 1 : Bức vách.
  • 2 : Sườn núi dốc.
  • 3 : Sao bích.
  • 4 : Lũy đắp trong trại quân.
壅 ủng, ung (16n)
  • 1 : Lấp, nhân cớ gì mà làm cho trên dưới không rõ nhau gọi là ủng tế 壅蔽.
  • 2 : Ðắp, vun thêm đất cho cây gọi là bồi ủng 培壅.
  • 3 : Ủng trệ, cũng đọc là chữ ung.
壇 đàn (16n)
  • 1 : Cái đàn. Chọn chỗ đất bằng phẳng đắp đất để cúng tế gọi là đàn.
壈 lẫm (16n)
  • 1 : Khảm lẫm 坎壈 ức uất, bất đắc chí.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 15n

墠 thiện (15n)
  • 1 : Quét dọn đất để tế lễ.
墡 thiện (15n)
  • 1 : Ðất thó trắng dùng để trát cửa cũng như mát-tít.
墦 phiền (15n)
  • 1 : Cái mả.
墨 mặc (15n)
  • 1 : Sắc đen.
  • 2 : Mực.
  • 3 : Hình mặc. Một thứ hình pháp đời xưa thích chữ vào mặt rồi bôi mực vào.
  • 4 : Tham mặc, quan lại tham tiền làm sai phép gọi là mặc lại 墨吏.
  • 5 : Ðạo Mặc, đời Chiến-quốc có ông Mặc Ðịch 墨翟 lấy sự yêu hết mọi người như mình làm tôn chỉ, cho nên gọi là Ðạo Mặc.
  • 6 : Nước Mặc, gọi tắt nước Mặc-tây-kha 墨西哥 (Mexico) ở châu Mỹ.
  • 7 : Một thứ đo ngày xưa, năm thước là một mặc.
墩 đôn (15n)
  • 1 : Cái ụ đất.
墮 đọa, huy (15n)
  • 1 : Rơi xuống, đổ, người mỗi ngày một hư hỏng gọi là đọa lạc 墮落.
  • 2 : Mười, cùng nghĩa với chữ nọa 惰.
  • 3 : Một âm là huy. Ðổ nát.
墳 phần, phẫn, bổn (15n)
  • 1 : Cái mả cao.
  • 2 : Bờ bến.
  • 3 : To lớn. Sách của vua Phục Hy 伏羲, vua Thần Nông 神農, vua Hoàng Ðế 黃帝 gọi là tam phần 三墳. Vì thế nên gọi sách vở cổ là phần điển 墳典.
  • 4 : Một âm là phẫn. Ðất tốt.
  • 5 : Lại một âm là bổn. Ðất rộm lên.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 14n

塲 tràng (14n)
  • 1 : Tục dùng như chữ tràng 場.
塵 trần (14n)
  • 1 : Bụi, chỗ xe ngựa đông đúc gọi là trần hiêu 塵囂.
  • 2 : Dấu vết. Như vọng trần vật cập 望塵勿及 mến trọng cái dấu vết của người mà không thể kịp.
  • 3 : Trần. Phật cho sắc, tiếng, hương, vị, xúc (chạm biết) và pháp là sáu trần, nghĩa là bao nhiêu thứ ham muốn bậy bạ đều vì sáu món đó mà khởi lên làm loạn chân tính.
  • 4 : Trần tục.
  • 5 : Nhơ bẩn.
  • 6 : Lâu, có ý nghĩa như chữ trần 陳.
  • 7 : Sách đạo Lão cho một đời là nhất trần 一塵.
塹 tiệm (14n)
  • 1 : Cái hào. Ðào hào chung quanh thành cho kín gọi là tiệm.
塼 chuyên (14n)
  • 1 : Tục dùng như chữ chuyên 甎.
塾 thục (14n)
  • 1 : Cái chái nhà. Gian nhà hai bên cửa cái gọi là thục. Là chỗ để cho con em vào học, cho nên gọi chỗ chái học là gia thục 家塾. Ðời sau nhân thế mới gọi tràng học tư là tư thục 私塾, mà gọi thầy học là thục sư 塾師 vậy.
塿 lũ (14n)
  • 1 : Bồi lũ 培塿 cái đống nhỏ.
墀 trì (14n)
  • 1 : Trên mặt thềm các vua đời xưa dùng son láng mặt thềm gọi là đan trì 丹墀, lấy ngọc đá xây gọi là ngọc trì 玉墀.
墁 mạn (14n)
  • 1 : Quét vôi.
境 cảnh (14n)
  • 1 : Cõi.
  • 2 : Cảnh ngộ. Như cảnh thuận, cảnh nghịch, v.v.
  • 3 : Cảnh trí. Như thắng cảnh 勝境, giai cảnh 佳境, v.v.
墅 thự (14n)
  • 1 : Ruộng, nhà, ngoài chỗ nhà ở lại làm riêng một chỗ để nghỉ ngơi gọi là biệt thự 別墅.
墉 dong (14n)
  • 1 : Cái thành nhỏ. Ðắp đất làm tường vách cũng gọi là dong, chỗ tường phía bắc trong nhà cũng gọi là dong.
墊 điếm (14n)
  • 1 : Thấp xuống.
  • 2 : Chết đuối.
  • 3 : Ðệm, phàm kê đệm cho cao cho dày lên gọi là điếm.
  • 4 : Cái đệm.
  • 5 : Khoản tiền thay người tạm giao đi gọi là điếm khoản 墊欵.
墍 kí (14n)
  • 1 : Ngửa lên mà trát.
  • 2 : Lấy.
  • 3 : Nghỉ.
墐 cận (14n)
  • 1 : Bôi, trát.
墓 mộ (14n)
  • 1 : Cái mả.
増 tăng (14n)
  • 1 : Thêm.
墜 trụy (14n)
  • 1 : Rơi, rụng.
墟 khư (14n)
  • 1 : Cái gò lớn, cũng có khi gọi nấm mả khư mộ 墟墓.
  • 2 : Thành cũ. Trước có vật gì đã xây đắp mà nay phá phẳng đi gọi là khư.
  • 3 : Chỗ buôn bán sầm uất.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 13n

塊 khối (13n)
  • 1 : Hòn, phàm vật gì tích dần lại thành từng hòn gọi là khối. 2 Khối nhiên 塊然 lù vậy. Ðứng trơ trọi một mình không cầu chi gọi là khối nhiên.
塋 doanh (13n)
  • 1 : Mồ mả, chỗ đất chôn người chết.
塌 tháp (13n)
  • 1 : Ðất trũng.
  • 2 : Xã ra.
塍 thăng (13n)
  • 1 : Thửa ruộng cấy lúa.
塏 khải (13n)
  • 1 : Ðất cao ráo. Nhà ở cao ráo gọi là sảng khải 爽塏.
塑 tố (13n)
  • 1 : Ðắp tượng.
塒 thì (13n)
  • 1 : Ổ gà. Ðục tường cho gà đậu gọi là thì.
塔 tháp (13n)
  • 1 : Cái tháp. Nguyên tiếng Phạm là tháp bà hay túy để ba.
塗 đồ, trà (13n)
  • 1 : Bùn bửn, đãi người tàn ác gọi là đồ thán 塗炭 lầm than.
  • 2 : Ðường, cũng như chữ đồ 途.
  • 3 : Lấp, xóa đi.
  • 4 : Một âm là trà. Bôi, mạ. Lấy phẩm mùi bôi lên trên mặt đồ cho đẹp gọi là trà. Tục viết là trà 搽.
塘 đường (13n)
  • 1 : Cái đê.
  • 2 : Cái ao vuông.
塚 trủng (13n)
  • 1 : Cái mả cao.
塞 tắc, tái (13n)
  • 1 : Lấp kín.
  • 2 : Ðầy dẫy.
  • 3 : Ðất hiểm yếu.
  • 4 : Bế tắc, vận bĩ tắc.
  • 5 : Một âm là tái. Chỗ canh phòng ở nơi ngoài ven nước gọi là tái. Bên Tàu từ ngoài tràng thành trở ra gọi là tái thượng 塞上.
塟 táng (13n)
  • 1 : Tục dùng như chữ táng 喪.
填 điền, trần, điễn, trấn (13n)
  • 1 : Lấp, lấp cho đầy hố gọi là điền.
  • 2 : Phàm tờ bồi gì in mẫu sẵn chừa chỗ để biên tên họ, v.v. vào gọi là điền.
  • 3 : Ðồ đạc gì đã chạm trổ hoa lài thêm các mùi gọi là điền.
  • 4 : Ầm ầm, tiếng đánh trống.
  • 5 : Một âm là trần. Lâu.
  • 6 : Lại một âm là điễn. Hết, ốm.
  • 7 : Lại một âm nữa là trấn, cùng nghĩa với chữ trấn 鎭.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 12n

堍 miễn (12n)
  • 1 : Vệ cầu.
堙 nhân (12n)
  • 1 : Lấp.
  • 2 : Núi đất.
堝 qua (12n)
  • 1 : Kham qua 坩堝 đồ gốm, cái nồi để nấu vàng bạc.
堞 điệp (12n)
  • 1 : Cái tường ngắn trên thành.
堠 hậu (12n)
  • 1 : Cái ụ. Chỗ lính đóng đồn đắp một cái ụ bằng đất để dòm xem giặc ở đâu gọi là hậu. Ta gọi là cái sang, hình như cái lô-cốt.
堡 bảo (12n)
  • 1 : Bảo chướng 堡障 cái thành nhỏ, bờ lũy trong làng đắp để phòng giặc cướp.
堤 đê (12n)
  • 1 : Cái đê.
  • 2 : Ðồ gốm dưới đít bằng phẳng gọi là đê.
堤 chỉ (12n)
  • 1 : Vốn là chữ đê 邸. Tục mượn làm chữ đê 隄.
堦 giai (12n)
  • 1 : Tục dùng như chữ giai 階.
堪 kham (12n)
  • 1 : Chịu được. Như bất kham 不堪 chẳng chịu được. Có khi dùng như chữ khả 可. Như kham dĩ cáo úy 堪以告慰 khá lấy nói cho yên ủi được.
  • 2 : Kham nhẫn 堪忍 dịch nghĩa chữ Phạm là Sa-bà, tức là cõi đời ta ở đây, là cõi chịu nhịn được mọi sự khổ.
堯 nghiêu (12n)
  • 1 : Vua Nghiêu, một vị vua rất thánh hiền đời xưa.
  • 2 : Cao.
堰 yển (12n)
  • 1 : Ðập đất. Xem chữ đại 埭 ở trên.
報 báo (12n)
  • 1 : Báo trả, thù đáp lại.
  • 3 : Bảo rõ, vì thế nên tờ nhật-trình gọi là báo chỉ 報紙, tin dây thép gọi là điện báo 電報, v.v.
  • 4 : Kẻ dưới dâm với người trên.
  • 5 : Vội vã.
場 tràng, trường (12n)
  • 1 : Sân, sửa chỗ đất không cho phẳng phắn gọi là tràng.
  • 2 : Phàm nhân việc gì mà tụ họp nhiều người đều gọi là tràng. Như hội tràng 會場 chỗ họp, hí tràng 戲場 chỗ làm trò, v.v.
  • 3 : Tục gọi mỗi một lần là một tràng, nên sự gì mới mở đầu gọi là khai tràng 開場, kết quả gọi là thu tràng 收場.
堵 đổ (12n)
  • 1 : Cái tường ngăn, tường một trượng gọi là bản, năm bản gọi là đổ.
  • 2 : Yên đổ 安堵 yên vững.
  • 3 : Phòng đổ 防堵 ngăn ngừa.
2 : Quả báo.

Từ điển Hán Việt Bộ 32 土 11n

埜 dã (11n)
  • 1 : Cũng như chữ dã 野.
埝 niệm (11n)
  • 1 : Vu niệm 圩埝 đắp đất để ngăn nước.
域 vực (11n)
  • 1 : Bờ cõi.
  • 2 : Nước. Như Tây-vực 西域 nước phía Tây.
  • 3 : Trong khu vực mồ mả.
埠 phụ (11n)
  • 1 : Bến đỗ. Chỗ thuyền buôn đỗ xếp các hàng hóa.
埤 bì (11n)
  • 1 : Phụ thêm, tăng thêm, ấp thêm, thường dùng như chữ tì 裨.
  • 2 : Cái tường thấp.
埧 cụ (11n)
  • 1 : Bờ đê.
埭 đại (11n)
  • 1 : Ðập đất, lấy đất đắp ngăn nước lại, hai bên bờ chôn trục quay, có thuyền nào qua lại thì buộc dây vào đuôi thuyền mà quay, hoặc dùng sức trâu sức người quay trục cho thuyền đi.
埴 thực (11n)
  • 1 : Ðất dính, đất thó.
  • 2 : Ðoàn thực 摶埴 thợ gốm.
埶 nghệ (11n)
  • 1 : Vốn là chữ nghệ 藝. Cũng mượn làm chữ thế 勢.
執 chấp (11n)
  • 1 : Cầm.
  • 2 : Giữ.
  • 3 : Câu chấp 拘執 không biết biến thông cứ tự cho mình là phải.
  • 4 : Bắt.
  • 5 : Kén chọn.
  • 6 : Bạn đồng chí gọi là chấp hữu 執友 vì thế nên gọi bố anh em bạn là phụ chấp 父執.
埸 dịch (11n)
  • 1 : Bờ ruộng. Bờ cõi nước ngoài cũng gọi là cương dịch 疆埸. Bờ cõi khu lớn gọi là cương, bờ cõi khu nhỏ gọi là dịch.
培 bồi, bậu (11n)
  • 1 : Vun bón.
  • 2 : Tài bồi 栽培 vun trồng. Nói bóng là dưỡng dục nhân tài.
  • 3 : Một âm là bậu. Bậu lũ 培塿 đống đất nhỏ.
基 cơ (11n)
  • 1 : Nền nhà. Như căn cơ 根基, cơ chỉ 基址 ở dưới cho vật gì đứng vững được đều gọi là cơ.
  • 2 : Cỗi gốc.
  • 3 : Trước.
  • 4 : Mưu.
  • 5 : Gây dựng.
  • 6 : Ðồ làm ruộng. Như các thứ cầy bừa.
埽 tảo (11n)
  • 1 : Vốn là chữ tảo 掃.
堂 đường (11n)
  • 1 : Gian nhà chính giữa, cái nhà để làm lễ.
  • 2 : Rực rỡ. Như đường đường 堂堂, đường hoàng 堂皇, v.v.
  • 3 : Mình gọi mẹ người cũng gọi là đường. Như tôn đường 尊堂, lệnh đường 令堂, v.v.
  • 4 : Anh em cùng một tổ gọi là đồng đường huynh đệ 同堂兄弟 gọi tắt là đường huynh đệ 堂兄弟 anh em cùng một cụ gọi là tụng đường 從堂, cùng một kị gọi là tái tụng đường 再從堂, v.v.
  • 5 : Cung điện. Như miếu đường 廟堂, triều đường 朝堂, v.v.
  • 6 : Chỗ núi bằng phẳng cũng gọi là đường.
堃 khôn (11n)
  • 1 : Cũng như chữ khôn 坤.
堅 kiên (11n)
  • 1 : Bền chặt.
  • 2 : Ðầy chắc.
  • 3 : Cố sức.
  • 4 : Thân mật.
  • 5 : Các loài thuộc về áo dày mũ trụ.
  • 6 : Chỗ binh giặc cứng mạnh.
  • 7 : Có sức yên định.
  • 8 : Không lo sợ.
堆 đôi (11n)
  • 1 : Ðắp.
  • 2 : Ðống.
堊 ác (11n)
  • 1 : Ðất mùi, đất thó trắng.
  • 2 : Trát bùn.